هر حوزه و کسب و کاری اصطلاحات خاص خود را دارد که دانستن آنها برای ادامه فعالیت اهمیت بالایی دارد. حوزه آهن و فولاد نیز از آن دسته حوزههایی است که اصطلاحات خاصی داشته و بسیاری از آنها را تنها بازاریان باسابقه آن میدانند. اگر قصد فعالیت در این بازار را دارید، باید با اصطلاحات رایج فولادی به صورت کامل آشنا باشید. در ادامه این مطلب از دکتر آهن، برند رسمی فولاد رامیار صنعت به معرفی اصطلاحات بازار آهن به صورت کامل پرداختهایم. دایرهالمعارف بازار آهن در یک نگاه در ادامه، یک جدول خلاصه و کاربردی از مهمترین اصطلاحات مطرحشده آماده کردهایم تا بتوانید در یک نگاه با مفاهیم رایج بازار آهن آشنا شوید.
دایرهالمعارف بازار آهن در یک نگاه
در ادامه، یک جدول خلاصه و کاربردی از مهمترین اصطلاحات مطرحشده آماده کردهایم تا بتوانید در یک نگاه با مفاهیم رایج بازار آهن آشنا شوید.
| اصطلاح | تعریف کوتاه و کاربردی |
| بندل آهن | بستههای چندتایی مقاطع طویل مانند میلگرد و تیرآهن که با تسمه بستهبندی شده و برای حملونقل آسانتر عرضه میشوند. |
| ورق کویل | ورق فولادی رولشده که به صورت پیچیده (رول) تولید شده و حملونقل سادهتری نسبت به ورق تخت دارد. |
| ورق برشخورده | ورقی که از کویل یا ورق فابریک در ابعاد سفارشی مشتری برش داده میشود. |
| فولاد خوشتراش (اتومات) | فولاد آلیاژی با قابلیت ماشینکاری بالا که در تراشکاری دقیق و تولید قطعات ظریف استفاده میشود. |
| شاخهشمار | فروش مقاطع فولادی به صورت شاخهای (کمتر از یک بندل) بر اساس تعداد مورد نیاز مشتری. |
| ورق فابریک | ورق تولید و برشخورده در کارخانه با ابعاد دقیق و بدون پرتی. |
| جوشپذیری | قابلیت فولاد برای ایجاد اتصال جوشی مناسب بدون ترکخوردگی یا افت استحکام. |
| کوئنچ کردن | عملیات حرارتی با سرد کردن سریع فولاد برای افزایش سختی و تشکیل ساختار مارتنزیتی. |
| مغایر فروشی | عدم تطابق کالای تحویلی با مشخصات درجشده در پیشفاکتور. |
| خرج انبار | هزینه نگهداری و بارگیری مقاطع فولادی از انبار. |
| اشتال | کتاب مرجع وزن استاندارد مقاطع فولادی که تولیدکنندگان باید بر اساس آن تولید کنند. |
| اختلاف باسکول | تفاوت وزن ثبتشده در باسکول مبدا و مقصد به دلایل فنی یا شرایط حمل. |
| فولاد اندود شده | فولادی با پوشش محافظ (مانند روی یا رنگ) برای جلوگیری از خوردگی و زنگزدگی. |
| تهاتر | معامله مقاطع فولادی در ازای کالا یا خدمات به جای پرداخت نقدی. |
| فولاد آنیلشده | فولادی که با عملیات حرارتی آنیل، تنشزدایی شده و شکلپذیری بهتری پیدا کرده است. |
| شمش بیلت (شمشال) | شمش فولادی با سطح مقطع کوچکتر که ماده اولیه تولید مقاطع مختلف محسوب میشود. |
| آهن مشکی | مقطع فولادی سالم و بدون زنگزدگی قابلتوجه. |
| بازار رو به بالا / پایین | روند افزایشی یا کاهشی قیمتها در بازار فولاد. |
| برگ آنالیز بار | شناسنامه فنی محصول شامل مشخصات مکانیکی، شیمیایی و برند تولیدکننده. |
اصطلاحات رایج فولادی و آهن آلات
آشنایی با اصطلاحات فولادی به خریداران کمک میکند تفاوت میان مواد اولیه، محصولات نیمهساخته و مقاطع فولادی را بهتر تشخیص دهند. هر یک از این اصطلاحات به محصول یا ویژگی مشخصی در صنعت فولاد اشاره دارد.
آهن خام یا چدن خام (Pig Iron)
آهن خام یکی از محصولات اولیه کوره بلند است که کربن نسبتاً زیادی دارد و معمولاً بهصورت مستقیم برای تولید مقاطع فولادی استفاده نمیشود. این ماده پس از تصفیه و کاهش میزان کربن، به فولاد تبدیل میشود.
شمش فولادی (Steel Billet)
شمش فولادی محصولی نیمهساخته با سطح مقطع مربع یا مستطیل است که بهعنوان ماده اولیه تولید میلگرد، مفتول و برخی مقاطع فولادی مورد استفاده قرار میگیرد. ابعاد و ترکیب شیمیایی شمش بر کیفیت محصول نهایی تأثیرگذار است.
بلوم (Bloom)
بلوم نوعی محصول نیمهساخته فولادی است که نسبت به بیلت ابعاد بزرگتری دارد و بیشتر برای تولید مقاطع سنگین مانند تیرآهن، ریل و ناودانی استفاده میشود.
شمش بیلت
بیلت یا شمشال نوعی شمش فولادی است که در فرآیند ریخته گری و با سطح مقطع کمتر از 230 سانتیمتر مربع تولید میشود. بیلت نسبت به شمش طول بیشتری داشته و سطح مقطع مربعی یا دایره ای شکل دارد. شمشال در دو گرید 3sp و 5sp تولید و به بازار عرضه میشود.
تختال یا اسلب (Slab)
اسلب قطعهای فولادی با سطح مقطع مستطیلی و عرض زیاد است که بهعنوان ماده اولیه تولید ورق و کویل مورد استفاده قرار میگیرد. این محصول پس از نورد گرم به ورقهایی با ضخامتهای مختلف تبدیل میشود.
ورق فولادی (Steel Sheet)
ورق فولادی محصولی تخت با ضخامت و ابعاد مشخص است که به شکل شیت یا رول عرضه میشود. نوع فولاد، ضخامت، روش تولید و پوشش سطحی از عوامل مهم در تعیین کاربرد آن هستند.
کویل یا کلاف ورق (Steel Coil)
کویل، ورق فولادی پیوستهای است که پس از تولید به شکل رول پیچیده میشود. از کویل برای تولید محصولاتی مانند لوله، پروفیل، قطعات خودرو و تجهیزات صنعتی استفاده میشود.
میلگرد (Rebar)
میلگرد مقطعی فولادی است که بیشتر برای افزایش مقاومت کششی بتن در سازههای بتنی به کار میرود. این محصول بر اساس قطر، گرید، شکل سطح و استاندارد تولید دستهبندی میشود.
تیرآهن (Steel Beam)
تیرآهن مقطعی فولادی دارای جان و بال است که برای تحمل بارهای سازهای و بهویژه نیروهای خمشی مورد استفاده قرار میگیرد. تیرآهن در انواعی مانند IPE، INP و IPB یا هاش تولید میشود.
پروفیل یا قوطی فولادی (Steel Profile)
پروفیل به گروهی از مقاطع فولادی با شکل و سطح مقطع مشخص گفته میشود که میتوانند باز یا بسته باشند. قوطی، لوله، نبشی و ناودانی از جمله مقاطع فولادی این گروه هستند.
نبشی (Steel Angle)
نبشی مقطعی فولادی با دو ضلع عمود بر یکدیگر است که به شکل بال مساوی یا نامساوی تولید میشود. این مقطع در ساخت خرپا، اتصالات سازهای و تجهیزات صنعتی کاربرد دارد.
ناودانی (Steel Channel)
ناودانی مقطعی فولادی با یک جان و دو بال است که ظاهر آن به شکل U یا C دیده میشود. از این مقطع در ساخت شاسی، چهارچوب، سازههای فلزی و تجهیزات صنعتی استفاده میشود.
مفتول (Steel Wire)
مفتول محصولی فولادی با قطر کم و سطح مقطع معمولاً دایرهای است که بیشتر بهصورت کلاف عرضه میشود. این محصول برای تولید سیم، توری و سایر محصولات مفتولی کاربرد دارد.
آهن مشکی
به طور کلی آهن آلات و محصولات فولادی در مجاورت با هوای آزاد و رطوبت، تغییر رنگ داده و زنگ میزنند. در بسیاری از مواقع اگر عمق خوردگی و زنگ زدگی آهن کم باشد، به کمک یک دستمال یا از طریق مالت پاشی برطرف خواهد شد. اما در مواردی میزان زنگ زدگی به قدری است که آهن زرد رنگ میشود. اصلاح آهن مشکی به مقطع فولادی سالم و بدون زنگ زدگی و خوردگی گفته میشود.
فولاد کربنی (Carbon Steel)
فولاد کربنی نوعی فولاد است که کربن یکی از عناصر اصلی آن محسوب میشود. میزان کربن بر ویژگیهایی مانند استحکام، سختی، شکلپذیری و قابلیت جوشکاری فولاد تأثیر میگذارد.
فولاد آلیاژی (Alloy Steel)
فولاد آلیاژی علاوه بر آهن و کربن، حاوی عناصری مانند کروم، نیکل، مولیبدن یا منگنز است. افزودن این عناصر با هدف بهبود ویژگیهایی مانند استحکام، سختی و مقاومت در برابر خوردگی یا حرارت انجام میشود.
فولاد ضد زنگ (Stainless Steel)
فولاد ضد زنگ یا استنلس استیل، نوعی فولاد حاوی کروم است که مقاومت مناسبی در برابر زنگزدگی و خوردگی دارد و در صنایع مختلف از جمله غذایی، پزشکی و شیمیایی استفاده میشود.
فولاد گالوانیزه (Galvanized Steel)
فولاد گالوانیزه با پوششی از روی محافظت میشود تا مقاومت آن در برابر رطوبت و خوردگی افزایش پیدا کند. این پوشش میتواند به روش گالوانیزه گرم یا سرد روی فولاد ایجاد شود.
فولاد خوشتراش یا اتومات (free cutting steels)
فولاد خوشتراش یا اتومات به گروهی از فولادهای آلیاژی گفته میشود که به دلیل انعطافپذیری و فرمپذیری مناسب، قابلیت ماشینکاری بالایی دارند و هنگام عملیات تراشکاری دچار شکستگی یا ترک نمیشوند. این ویژگی باعث میشود فرآیند برادهبرداری با سرعت و دقت بیشتری انجام گیرد و سطح نهایی قطعه کیفیت مطلوبی داشته باشد. فولادهای خوشتراش به طور گسترده در صنعت تراشکاری و ساخت قطعاتی به کار میروند که علاوه بر شکلپذیری، نیازمند دقت ابعادی و ظرافت بالا هستند.
فولاد اندود شده (Steel galvanized)
فولاد اندود شده به محصولی گفته میشود که برای افزایش مقاومت در برابر خوردگی و زنگزدگی، سطح آن با یک لایه محافظ پوشانده شده است. این پوشش معمولاً از فلز روی یا مواد آلی مانند رنگ و پلاستیک تشکیل میشود و از طریق روشهایی مانند حرارتدهی یا الکترولیز بر سطح فولاد قرار میگیرد. فرآیند گالوانیزاسیون با ایجاد این لایه محافظ، تماس مستقیم فولاد با رطوبت و عوامل محیطی را کاهش داده و در نتیجه دوام و طول عمر آن را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
گرید فولاد (Steel Grade)
گرید فولاد مشخصکننده ویژگیهایی مانند ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی و مشخصات فنی محصول است. تفاوت گرید میتواند باعث تفاوت در مقاومت و کاربرد دو محصول با ابعاد مشابه شود.
استاندارد تولید (Manufacturing Standard)
استاندارد تولید مجموعهای از الزامات مربوط به ابعاد، وزن، ترکیب شیمیایی و خواص مکانیکی محصول فولادی است. استانداردهایی مانند DIN، ASTM، EN و ISIRI در صنعت فولاد مورد استفاده قرار میگیرند.
تلورانس (Tolerance)
تلورانس به میزان اختلاف مجاز بین مقدار اسمی و مقدار واقعی محصول گفته میشود. این اختلاف میتواند در مشخصاتی مانند وزن، طول، ضخامت، عرض یا قطر وجود داشته باشد.
جوشپذیری (Weldability)
جوشپذیری به قابلیتی گفته میشود که بر اساس آن میتوان یک قطعه فولادی را بدون نیاز به تمهیدات پیچیده و عملیات ویژه، بهراحتی جوش داد و اتصال قابل قبولی ایجاد کرد. این ویژگی به عواملی مانند نوع فولاد، درصد عناصر آلیاژی، ضخامت قطعه و میزان تنشهای وارد شده در حین جوشکاری بستگی دارد. هرچه ترکیب شیمیایی فولاد متعادلتر و شرایط اجرایی مناسبتر باشد، احتمال ایجاد ترک و تغییرات نامطلوب در ساختار فلز کاهش مییابد. در مقابل، فولادهایی که جوشپذیری پایینی دارند ممکن است در ناحیه جوش دچار ترکخوردگی شده و بخشی از استحکام و مقاومت مکانیکی خود را از دست بدهند.
اشتال
یکی دیگر از اصطلاحات رایج فولادی، اشتال است. اشتال یا Stahlbau Profile نام کتابی است که وزن تمامی مقاطع و محصولات فولادی در آن قید شده است. این کتاب در واقع یک رفرنس محسوب میشود. تولید کنندگان محصولات فولادی موظف هستند که محصولات خود را طبق وزن های جدول اشتال تولید کنند.
وزن اسمی (Nominal Weight)
وزن اسمی، وزن محاسبهشده محصول بر اساس ابعاد استاندارد و چگالی فولاد است که معمولاً در جداول وزنی یا جدول اشتال درج میشود.
وزن واقعی (Actual Weight)
وزن واقعی، مقدار وزنی است که محصول هنگام توزین روی باسکول نشان میدهد و در بسیاری از معاملات فولادی، مبنای محاسبه وزن بار و مبلغ نهایی سفارش قرار میگیرد.
اصطلاحات فرآیندهای تولید و آمادهسازی فولاد
بخش مهمی از اصطلاحات تخصصی صنعت فولاد به مراحلی مربوط میشود که از تولید فولاد مذاب آغاز شده و تا شکلدهی، عملیات حرارتی و آمادهسازی محصول ادامه پیدا میکند. آشنایی با این واژهها کمک میکند تفاوت روشهای تولید و تأثیر آنها بر خواصی مانند استحکام، سختی، کیفیت سطح، دقت ابعادی و قابلیت استفاده از محصولات فولادی بهتر مشخص شود.
فولادسازی (Steelmaking)
فولادسازی به فرآیندی گفته میشود که در آن مواد اولیهای مانند آهن اسفنجی، آهن خام یا قراضه پس از ذوب و تصفیه، به فولاد مذاب تبدیل میشوند. در این مرحله با کاهش ناخالصیها و تنظیم مقدار عناصر مختلف، ترکیب شیمیایی موردنظر فولاد به دست میآید.
فولاد آنیل شده
فولاد آنیلشده حاصل فرآیند آنیل کردن است؛ نوعی عملیات حرارتی که با هدف کاهش تنشهای داخلی، افزایش نرمی و بهبود شکلپذیری قطعه انجام میشود. در این فرآیند، فولاد پس از حرارتدهی کنترلشده، بهآرامی سرد میشود تا ساختار آن یکنواختتر شده و خواص مکانیکی مطلوبتری پیدا کند. آنیل کردن معمولاً در مراحل پایانی تولید انجام میشود تا قطعه نهایی از استحکام، انعطافپذیری و قابلیت ماشینکاری مناسب برخوردار باشد.
ریختهگری (Casting)
در ریختهگری، فولاد مذاب داخل قالب ریخته میشود تا به شکل مشخصی درآید. نوع قالب، شرایط انجماد و سرعت خنک شدن میتوانند بر ساختار داخلی، کیفیت و ویژگیهای محصول نهایی اثر داشته باشند.
ریختهگری پیوسته (Continuous Casting)
ریختهگری پیوسته روشی است که در آن فولاد مذاب بهصورت مداوم از قالب عبور کرده و پس از انجماد به محصولاتی مانند اسلب، بلوم یا شمش تبدیل میشود. پیوسته بودن این فرآیند، سرعت تولید را افزایش داده و امکان کنترل بهتر ابعاد و کیفیت محصول را فراهم میکند.
نورد (Rolling)
نورد یکی از رایجترین روشهای شکلدهی فولاد است که در آن قطعه از میان غلتکها عبور میکند. فشار غلتکها باعث تغییر ضخامت، طول یا شکل مقطع فولاد میشود و محصولاتی مانند ورق، میلگرد، تیرآهن و برخی مقاطع فولادی به این روش تولید میشوند.
نورد گرم (Hot Rolling)
در نورد گرم، فولاد در دمای بالا و معمولا بالاتر از دمای تبلور مجدد، تحت فشار غلتکها شکل میگیرد. این روش برای تولید بسیاری از مقاطع و محصولات فولادی استفاده میشود و محصولات حاصل معمولا نسبت به محصولات نورد سرد، دقت ابعادی پایینتر و سطح ظاهری خشنتری دارند.
نورد سرد (Cold Rolling)
نورد سرد در دمایی پایینتر از محدوده نورد گرم انجام میشود و با کاهش ضخامت محصول، دقت ابعادی و کیفیت سطح آن را افزایش میدهد. انجام این فرآیند میتواند استحکام فولاد را نیز بیشتر کند. ورق روغنی یکی از محصولات شناختهشده حاصل از نورد سرد است.
فورج یا آهنگری (Forging)
فورج روشی برای شکلدهی فولاد با استفاده از نیروهای فشاری، ضربهای یا ترکیبی از آنهاست. این فرآیند میتواند ساختار داخلی و جهتگیری دانههای فلز را بهبود دهد و در تولید قطعاتی که به استحکام و دوام بالا نیاز دارند، کاربرد گستردهای دارد.
اکستروژن (Extrusion)
در اکستروژن، فولاد یا آلیاژ فلزی تحت فشار از داخل قالبی با شکل مشخص عبور داده میشود. مقطع خروجی قالب، شکل نهایی محصول را تعیین میکند. این روش برای تولید مقاطع پیوسته با هندسههای مشخص و گاهی پیچیده مورد استفاده قرار میگیرد.
آنیل یا بازپخت (Annealing)
آنیل یک عملیات حرارتی است که با هدف کاهش سختی، افزایش شکلپذیری و کاهش تنشهای داخلی فولاد انجام میشود. در این فرآیند، فولاد تا دمای مشخص گرم شده و سپس تحت شرایط کنترلشده سرد میشود تا ساختار و خواص موردنظر ایجاد شود.
نرماله کردن (Normalizing)
نرماله کردن شامل گرم کردن فولاد تا محدوده دمایی مشخص و سپس سرد کردن آن در هوای آزاد است. این عملیات به یکنواختتر شدن ساختار فولاد کمک کرده و میتواند خواص مکانیکی و رفتار محصول در فرآیندهای بعدی را بهبود دهد.
سختکاری یا کوئنچ (Quenching)
از دیگر اصطلاحات رایج فولادی کوئنچ کردن است .کوئنچ کردن یکی از فرآیندهای مهم عملیات حرارتی فولاد است که با سرد کردن سریع قطعه پس از حرارتدهی، موجب تغییر ساختار داخلی آن و تشکیل فاز سختی به نام مارتنزیت میشود. این ریزساختار جدید باعث افزایش چشمگیر سختی و مقاومت فولاد شده و آن را برای تولید قطعاتی مانند ابزارهای برشی، چاقو و تجهیزات صنعتی مناسب میسازد. در این روش، فولاد داغشده در یک محیط خنککننده فرو برده میشود و نوع این محیط که معمولاً آب یا روغن است بر سرعت سرد شدن و در نتیجه خواص نهایی قطعه تأثیر میگذارد؛ بهطوریکه کوئنچ آبی به دلیل سرعت بالاتر خنککاری، نسبت به کوئنچ روغنی فرآیند شدیدتری به شمار میرود.
تمپر یا برگشت دادن (Tempering)
تمپر معمولا پس از سختکاری انجام میشود تا بخشی از تردی ایجادشده در اثر کوئنچ کاهش پیدا کند. در این روش فولاد دوباره تا دمای مشخصی گرم و سپس کنترلشده سرد میشود تا میان سختی، استحکام و چقرمگی تعادل مناسبی ایجاد شود.
اسیدشویی (Pickling)
اسیدشویی روشی برای پاکسازی سطح فولاد از پوستههای اکسیدی، زنگزدگی و برخی آلودگیهای سطحی است. در این فرآیند، محصول در معرض محلول اسیدی مناسب قرار میگیرد و سطح آن برای مراحل بعدی مانند نورد سرد، پوششدهی یا رنگآمیزی آماده میشود.
گالوانیزه گرم (Hot Dip Galvanizing)
در گالوانیزه گرم، قطعه فولادی در حمام روی مذاب غوطهور میشود تا لایهای از روی روی سطح آن ایجاد شود. این پوشش بهعنوان یک لایه محافظ، مقاومت فولاد را در برابر رطوبت و خوردگی افزایش میدهد.
برشکاری (Cutting)
برشکاری به مجموعه روشهایی گفته میشود که برای جدا کردن ورق یا مقاطع فولادی و رساندن آنها به ابعاد موردنیاز استفاده میشوند. گیوتین، اره، لیزر، پلاسما، هوا برش و واترجت از روشهای رایج برش فولاد هستند.
نواربری (Slitting)
نواربری فرآیندی است که در آن رول ورق فولادی در راستای طول برش داده میشود و به نوارهایی با عرض کمتر تبدیل میگردد. عرض نوارها با توجه به نیاز تولید محصولاتی مانند لوله، پروفیل و قطعات صنعتی تعیین میشود.
خمکاری (Bending)
خمکاری برای ایجاد زاویه یا شعاع مشخص در ورق و مقاطع فولادی انجام میشود، بدون اینکه اتصال یا برش در ماده ایجاد شود. ضخامت ورق، نوع فولاد، گرید و جهت نورد از عواملی هستند که در نتیجه نهایی خمکاری تأثیر دارند.
ماشینکاری (Machining)
ماشینکاری شامل مجموعهای از عملیات برای رسیدن به ابعاد، شکل و کیفیت سطح دقیق در قطعات فولادی است. تراشکاری، فرزکاری، سوراخکاری و رزوهکاری از مهمترین روشهای ماشینکاری به شمار میروند.
جوشکاری (Welding)
جوشکاری روشی برای اتصال دائمی دو یا چند قطعه فلزی است که با استفاده از حرارت، فشار یا ترکیبی از آنها انجام میشود. ترکیب شیمیایی فولاد، میزان کربن، ضخامت قطعه و روش جوشکاری از عوامل مؤثر بر قابلیت جوشپذیری آن هستند.
شات بلاست (Shot Blasting)
شات بلاست روشی مکانیکی برای تمیزکاری و آمادهسازی سطح فولاد است که در آن ساچمههای فلزی با سرعت بالا به سطح قطعه پرتاب میشوند. این کار آلودگیها و لایههای اضافی سطح را جدا کرده و زبری مناسبی برای مراحل بعدی مانند رنگآمیزی یا پوششدهی ایجاد میکند.
اصطلاحات رایج در خرید و فروش آهن آلات
در بازار آهن، اصطلاحات مختلفی برای معرفی نوع بار، نحوه عرضه، وزن، ابعاد، قیمت و شرایط معامله استفاده میشود. آشنایی با این اصطلاحات به خریدار کمک میکند مشخصات محصول و پیشفاکتور را بهتر بررسی کرده و هنگام مقایسه قیمتها، تفاوت میان هزینه اعلامشده و مبلغ نهایی را دقیقتر تشخیص دهد.
شاخه (Length)
شاخه به یک قطعه کامل از مقاطع فولادی طولانی مانند میلگرد، تیرآهن، نبشی و ناودانی گفته میشود. این محصولات معمولا در طولهای استاندارد ۶ یا ۱۲ متر عرضه میشوند، هرچند طول برخی مقاطع با توجه به نوع محصول و کارخانه میتواند متفاوت باشد.
بندیل (Bundle)
بندیل مجموعهای از چند شاخه محصول فولادی است که برای حمل و نگهداری، با تسمههای فلزی به یکدیگر بسته میشوند. تعداد شاخه و وزن هر بندیل به نوع مقطع، سایز و کارخانه تولیدکننده بستگی دارد.
شیت (Sheet)
شیت به ورق فولادی تختی گفته میشود که در ابعاد مشخص برش خورده و به صورت جداگانه عرضه میشود. ورق میتواند به شکل شیت تولید شود یا از رولهای فولادی برش داده شود.
رول یا کویل (Coil)
رول، کلافی پیوسته از ورق فولادی است که به صورت پیچیدهشده عرضه میشود. ضخامت و عرض ورق، وزن کلاف و کارخانه سازنده از عواملی هستند که هنگام خرید و قیمتگذاری رول مورد توجه قرار میگیرند.
بار فابریک (Factory Size Material)
بار فابریک به محصولی گفته میشود که در ابعاد استاندارد و مطابق اندازههای تعیینشده توسط کارخانه تولید شده باشد. این محصولات معمولا بدون نیاز به برش مجدد عرضه میشوند و ابعاد و لبههای آنها از نظم بیشتری برخوردار است.
بار برشی (Cut to Size Material)
بار برشی محصولی است که پس از تولید، با توجه به اندازه موردنیاز مشتری برش داده میشود. در این نوع سفارش، عواملی مانند روش برش، دقت ابعاد، کیفیت لبه و میزان پرت باید در نظر گرفته شوند.
بار سبک (Lightweight Material)
بار سبک به محصولی گفته میشود که وزن آن نسبت به وزن متداول یا وزن استاندارد همان محصول کمتر باشد. تفاوت در ضخامت، ابعاد یا تلورانس تولید میتواند باعث ایجاد اختلاف وزن شود.
بار سنگین (Heavyweight Material)
بار سنگین به محصولی اطلاق میشود که وزن آن به محدوده استاندارد نزدیک باشد یا نسبت به نمونههای مشابه وزن بیشتری داشته باشد. این اصطلاح بیشتر هنگام مقایسه محصولات یکسان از کارخانههای مختلف به کار میرود.
ذوبی (Mill Product)
اصطلاح ذوبی در بازار معمولا برای محصولات تولیدشده توسط کارخانههای فولادی و واحدهای نورد به کار میرود. این محصولات معمولا دارای مشخصات تولیدکننده، پلاک یا امکان ارائه مدارک فنی و شناسایی محصول هستند.
بار بنگاهی (Stockist Material)
بار بنگاهی محصولی است که از موجودی انبار یا بنگاه فروشنده تهیه میشود و لزوما مستقیما از کارخانه خریداری نشده است. این شیوه برای سفارشهای کمحجم یا مواقعی که تحویل سریع اهمیت دارد، کاربرد بیشتری دارد.
کف بار (Minimum Load)
کف بار به حداقل مقدار محصولی گفته میشود که امکان سفارش یا ارسال آن وجود دارد. این مقدار ممکن است با توجه به ظرفیت خودرو، سیاست فروشنده یا شرایط عرضه کارخانه تعیین شود.
تناژ (Tonnage)
تناژ نشاندهنده وزن کل سفارش بر اساس واحد تن است. مقدار تناژ میتواند روی هزینه حمل، نحوه بارگیری، شرایط فروش و حتی امکان خرید مستقیم از کارخانه اثر بگذارد.
باسکول (Weighbridge)
باسکول دستگاهی است که برای اندازهگیری وزن خودرو و محموله استفاده میشود. وزن خالص بار از اختلاف وزن خودرو در حالت بارگیریشده و وزن آن در حالت خالی به دست میآید.
وزن باسکول (Weighbridge Weight)
وزن باسکول، وزن واقعی محمولهای است که هنگام خروج از کارخانه یا انبار ثبت میشود. در بسیاری از معاملات، مقدار نهایی فاکتور بر اساس همین وزن تعیین خواهد شد.
وزن تئوری (Theoretical Weight)
وزن تئوری با استفاده از فرمولهای محاسباتی، جداول وزنی یا استاندارد مربوط به محصول به دست میآید. این مقدار برای برآورد اولیه وزن سفارش و مقایسه آن با وزن واقعی کاربرد دارد.
پرت بار (Material Waste)
پرت بار به بخشی از محصول گفته میشود که هنگام برش یا تغییر ابعاد، قابل استفاده در بخش موردنظر پروژه نیست. در سفارشهای سفارشی و برشی، محاسبه میزان پرت میتواند روی هزینه نهایی تأثیرگذار باشد.
لبه نوردی (Mill Edge)
لبه نوردی، لبه طبیعی ورق است که در فرآیند تولید و نورد ایجاد میشود. این لبه ممکن است کاملا صاف و منظم نباشد و برای برخی کاربردها به اصلاح یا برش نیاز داشته باشد.
لبه برش خورده (Cut Edge)
لبه برش خورده در اثر برش ورق با روشهایی مانند گیوتین، لیزر، پلاسما یا سایر تجهیزات ایجاد میشود. کیفیت و دقت این لبه به روش برش، ضخامت ورق و تنظیمات دستگاه بستگی دارد.
سایز اسمی (Nominal Size)
سایز اسمی اندازهای است که برای معرفی یک محصول در بازار و استانداردها استفاده میشود و ممکن است مقدار واقعی محصول اندکی با آن تفاوت داشته باشد. این اختلاف باید در محدوده تلورانس مجاز قرار بگیرد.
سایز واقعی (Actual Size)
سایز واقعی، اندازهای است که مستقیما از طریق ابزارهای اندازهگیری روی محصول به دست میآید. بررسی این مقدار در محصولاتی مانند ورق، پروفیل و لوله برای اطمینان از مطابقت کالا با سفارش اهمیت دارد.
بال مساوی (Equal Angle)
نبشی بال مساوی مقطعی است که دو ضلع آن طول یکسانی دارند. این نوع نبشی در ساخت قابها، اتصالات و برخی سازههای فولادی مورد استفاده قرار میگیرد.
بال نامساوی (Unequal Angle)
در نبشی بال نامساوی، طول دو ضلع مقطع برابر نیست. این نوع نبشی در پروژههایی کاربرد دارد که به مقطع با ابعاد متفاوت برای تأمین نیازهای سازهای یا محدودیتهای طراحی نیاز است.
ناودانی سبک و سنگین (Light and Heavy Channel)
ناودانی سبک وزن کمتری نسبت به نوع سنگین دارد و وزن آن معمولا از مقدار جدول استاندارد پایینتر است. ناودانی سنگین به وزن استاندارد نزدیکتر بوده و انتخاب بین این دو نوع باید بر اساس کاربرد و الزامات پروژه انجام شود.
قیمت کارخانه (Factory Price)
قیمت کارخانه، نرخ محصول در محل تولید است که ممکن است هزینههایی مانند حمل، انبارداری و خدمات جانبی هنوز به آن اضافه نشده باشد. خرید مستقیم با این نرخ معمولا به حداقل تناژ مشخصی نیاز دارد.
قیمت بازار (Market Price)
قیمت بازار به نرخی گفته میشود که محصول در انبارها، بنگاهها و مراکز فروش عرضه میشود. موجودی کالا، میزان تقاضا، هزینه حمل و شرایط روز بازار از عوامل مؤثر بر این قیمت هستند.
تحویل درب کارخانه (Ex Works Delivery)
در تحویل درب کارخانه، کالا در محل تولید به خریدار تحویل داده میشود و هماهنگی وسیله حمل و هزینه انتقال معمولا بر عهده خریدار است. مسئولیت بارگیری نیز باید در شرایط معامله مشخص شود.
تحویل درب انبار (Warehouse Delivery)
تحویل درب انبار یعنی خریدار محصول را از محل انبار فروشنده دریافت میکند. فاصله انبار تا محل پروژه و شرایط حمل میتواند روی هزینه نهایی خرید تأثیر بگذارد.
تحویل در مقصد (Delivered to Destination)
در این روش، کالا تا محل تعیینشده توسط خریدار ارسال میشود و هماهنگی حمل توسط فروشنده انجام میگیرد. هزینه حمل میتواند جداگانه محاسبه شود یا در مبلغ نهایی سفارش لحاظ شود.
حواله (Delivery Order)
حواله سندی برای دریافت مقدار مشخصی کالا از کارخانه یا انبار است. اطلاعاتی مانند نام خریدار، نوع محصول، مقدار بار و محل تحویل معمولا در این سند درج میشود.
پیشفاکتور (Proforma Invoice)
پیشفاکتور اطلاعات اصلی معامله مانند مشخصات محصول، مقدار، قیمت، شرایط پرداخت و مدت اعتبار قیمت را مشخص میکند. بررسی دقیق این اطلاعات پیش از پرداخت وجه، از بروز اختلاف در زمان تحویل جلوگیری میکند.
اعتبار قیمت (Price Validity)
اعتبار قیمت، مدت زمانی است که نرخ اعلامشده از سوی فروشنده معتبر است. با توجه به نوسانات بازار آهن، مدت اعتبار برخی قیمتها ممکن است کوتاه باشد و پس از پایان آن نیاز به استعلام مجدد وجود داشته باشد.
تسویه نقدی (Cash Settlement)
در تسویه نقدی، مبلغ سفارش پیش از بارگیری یا تحویل کالا به صورت کامل پرداخت میشود. نحوه پرداخت و زمان تسویه باید در پیشفاکتور یا توافق معامله مشخص باشد.
خرید اعتباری (Credit Purchase)
خرید اعتباری به معاملهای گفته میشود که پرداخت مبلغ کالا به زمان دیگری موکول میشود. میزان اعتبار، مدت بازپرداخت، ضمانت و هزینههای مالی از مواردی هستند که در این نوع خرید باید مشخص شوند.
بارگیری (Loading)
بارگیری شامل انتقال محصول از محل نگهداری به وسیله حمل است. روش بارگیری باید با توجه به وزن، شکل و نوع محصول انتخاب شود تا از آسیب دیدن کالا در زمان جابهجایی جلوگیری شود.
کرایه حمل (Freight Cost)
کرایه حمل هزینه انتقال محصول از محل بارگیری تا مقصد است. فاصله، وزن بار، نوع وسیله نقلیه، مسیر حمل و شرایط تخلیه میتوانند مقدار این هزینه را تغییر دهند.
بیمه بار (Cargo Insurance)
بیمه بار برای پوشش خسارتهای احتمالی در زمان حمل کالا استفاده میشود. میزان پوشش و شرایط جبران خسارت به مفاد بیمهنامه بستگی دارد و باید هنگام خرید بررسی شود.
آنالیز محصول (Material Analysis)
آنالیز محصول اطلاعات مربوط به ترکیب شیمیایی و برخی خواص مکانیکی فولاد را ارائه میدهد. بررسی این اطلاعات در پروژههای صنعتی و سازههایی که نیاز به مشخصات فنی دقیق دارند، اهمیت بیشتری دارد.
گواهی کارخانه (Mill Test Certificate)
گواهی کارخانه یا MTC سندی است که اطلاعات فنی محصول، شماره ذوب، استاندارد تولید و نتایج آزمایشهای انجامشده را نشان میدهد. این گواهی برای کنترل مشخصات و امکان ردیابی محصول مورد استفاده قرار میگیرد.
پلاک بندیل (Bundle Tag)
پلاک بندیل برچسبی است که روی بستهبندی محصولات فولادی قرار میگیرد و اطلاعاتی مانند کارخانه تولیدکننده، سایز، گرید، شماره ذوب و وزن محصول را مشخص میکند.
بار دست دوم (Second Hand Steel)
بار دست دوم محصولی است که قبلا در سازه یا کاربرد دیگری مورد استفاده قرار گرفته و دوباره وارد بازار شده است. پیش از خرید این محصولات باید مواردی مانند میزان خوردگی، تغییر شکل، سلامت مقطع و کاهش ضخامت بررسی شود.
بار انباری (Old Stock)
بار انباری به محصولی گفته میشود که برای مدت مشخصی در انبار نگهداری شده است. قدیمی بودن بار لزوما به معنای نامناسب بودن آن نیست، اما وضعیت نگهداری، میزان زنگزدگی و سلامت ظاهری محصول باید کنترل شود.
ورق برش خورده (Cut steel sheet)
ورق برشخورده در اصطلاحات رایج فولادی به ورقهایی گفته میشود که برخلاف ورقهای فابریک، در کارخانه و بر اساس نیاز مشتری در ابعاد مشخص برش داده میشوند و سپس در صنایع مختلف فولادی مورد استفاده قرار میگیرند. در واقع این نوع ورق از ورقهای فابریک یا کویل تولید میشود که پس از ورود به خط تولید، مطابق اندازههای درخواستی برش میخورند. انواع ورقهای سیاه، گالوانیزه، رنگی و روغنی همگی قابلیت برشکاری دارند و میتوان آنها را متناسب با کاربرد مورد نظر آماده و مصرف کرد.
شاخه شمار
مقاطع فولادی به سه صورت شاخه ای، کیلویی و بندلی به فروش میرسد. در بسیاری از مواقع خریداران سفارششان کمتر از حد یک بندل میباشد. در نتیجه فروشندگان بندل را باز کرده و به صورت شاخه ای فروش میکنند. به این نحوه فروش شاخه شمار گرفته میشود. اگر قصد خرید مقاطع از جمله میلگرد را در سایزهای متنوع و مقدار کم نیاز دارید، شاخه شمار بهترین روش میباشد.
ورق فابریک
در اصطلاحات بازار آهن ورق های فابریک به ورق هایی گفته می شود که در کارخانه تولید و همان جا برش داده میشود. این نوع ورق ها دارای ابعاد دقیق و بدون پرتی میباشند.
مغایر فروشی، اصطلاحات رایج فولادی
مغایر فروشی همانطور که از نام آن مشخص است، به معنای عدم تطابق محصول خریداری شده با کالای دریافتی است. این مسئله در بازار آهن و فولاد بسیار دیده میشود. یکی از موارد مغایر فروشی رایج در این بازار، صدور پیش فاکتور برای میلگرد سیاه و ارسال میلگرد زنگ زده یا به اصطلاح زرد است. اگر در این بازار فعالیت می کنید، باید به دقت کیفیت، آنالیز، وزن، برند و …. محصول خریداری شده را با اطلاعات پیش فاکتور تطابق دهید. پیشنهاد می کنیم در این راستا مطلب " راهنمای خرید میلگرد " را مطالعه کنید.
خرج انبار
هر مقطع فولادی که از انبار خریداری کنید، هزینه ای به عنوان خرج انبار دارد. در واقع این هزینه برای نگهداری آهن آلات و بارگیری آن از مشتری دریافت میشود.
اختلاف باسکول
قیمت آهن آلات با وزن آنها ارتباط مستقیم دارد. حتی فروش به صورت شاخه شمار نیز در نهایت وزن آنها روی باسکول اندازه گیری شده و اعلام میشود. یکی از مشکلاتی که در زمان خرید و فروش مقاطع فولادی به وجود میآید، اختلاف باسکول است. اختلاف باسکول مبدا و مقصد به دلایل مختلفی پیش میآید. این دلایل عبارت است از:
- کالیبره نبودن باسکول؛
- اختلاف ارتفاع محل بارگیری و تخلیه؛
- پر و خالی بودن باک ماشین؛
- و…
لازم به ذکر است که اختلاف باسکول با نیسان تا 10 کیلوگرم و برای تریلی تا 70 کیلوگرم طبیعی است. برای آشنایی و آگاهی بیشتر درباره کاربرد مقاطع فولادی میتوانید مطلب " آشنایی با انواع مقاطع فولادی در ساختمان " را مطالعه کنید.
تهاتر
تهاتر در صنعت فولاد به روشی از معامله گفته میشود که در آن بهجای دریافت وجه نقد، کالا یا خدمات دیگری در ازای فروش مقاطع فولادی مبادله میشود. این شیوه بیشتر در شرایط کمبود نقدینگی یا رکود بازار، بهویژه در حوزه ساختوساز، مورد استفاده قرار میگیرد. تهاتر به فعالان صنعت کمک میکند بدون وابستگی کامل به پرداخت نقدی، پروژههای ساختمانی را پیش ببرند و جریان کاری و سرمایه در گردش خود را حفظ کنند.
بازار روبه بالا، بازار روبه پایین
زمانی که قیمت ها در بازار افزایشی باشد، می گویند بازار رو به بالاست. اما زمانی که قیمت ها روند کاهشی داشته باشد، بازار رو به پایین است. در بازار رو به بالا، اصطلاح بازار سفت است نیز یکی از اصطلاحات بازار آهن به حساب میآید.
برگ آنالیز بار
هر محصولی در بازار فولاد دارای شناسنامه میباشد. سرتیفیکت یا برگ آنالیز، برگه ای است که کارخانه آن را برای هر محصول خود ارائه می کند. این ورق شامل اطلاعاتی نظیر وزن، طول، عرض، میزان کشش، تنش و خمش، عناصر تشکیل دهنده محصول و برند تولید کننده میباشد. برای اطمینان از اصالت و کیفیت محصول، برگ آنالیز بار را حتما از مشتری دریافت کنید.
قیمت با تایید
حتما در زمان خرید مقاطع فولادی با این جمله مواجه شده اید که قیمت با تایید یا نیاز به تایید مجدد دارد. در بسیاری از مواقع بازار فولاد نوسان زیادی را تجربه می کند. در این زمان قیمت ها نیز ثابت نبوده و به صورت لحظه ای تغییر میکند. منظور از قیمت با تایید این است که برای نهایی کردن خرید، مجدد قیمت را از فروشنده استعلام بگیرید.
در نهایت
آشنایی با اصطلاحات رایج بازار آهن، تنها یک مزیت نیست بلکه یک ضرورت برای فعالیت حرفهای در این حوزه محسوب میشود. شناخت مفاهیمی مانند بندیل، شاخهشمار، جوشپذیری، کوئنچ، اشتال، اختلاف باسکول و سایر واژههای تخصصی، به شما کمک میکند با دید بازتری خرید و فروش انجام دهید، از بروز مغایرت و ضررهای احتمالی جلوگیری کنید و تصمیمهای دقیقتری در معاملات بگیرید. هرچه دانش شما نسبت به ادبیات تخصصی این بازار بیشتر باشد، قدرت چانهزنی، تحلیل قیمت و انتخاب محصول مناسب نیز افزایش پیدا خواهد کرد و مسیر موفقیت در بازار آهن برایتان هموارتر میشود.شما میتوانید قیمت روز آهن آلات را به صورت لحظه ای در سایت دکتر آهن مشاهده کنید. همچنین میتوانید قیمت میلگرد امروز را نیز در این سایت به صورت روزانه مشاهده کنید.
