تمامی محصولات فولادی بر اساس یک استاندارد خاص تولید می‌شوند؛ این استانداردها مشخص می کند که برای تولید هر محصول، ترکیبات شیمیایی، ساختار فیزیکی و نحوه نگهداری و بسته بندی چگونه باشد. تیرآهن نیز یکی دیگر از محصولات فولادی است که بر اساس استانداردهای مختلفی تولید می شود. تیرآهن و محصولات فولادی مهمترین بخش صنعت ساختمان را تشکیل می دهند. این محصولات به ساختمان های ما استحکام و مقاومت می دهند. با گذشت زمان و پیشرفت علم مهندسی، انواع تیرآهن فولادی وارد بازار شده است که هر کدام ویژگی ها و کاربردهای خاصی را ارائه می دهند. در ادامه این مطلب از دکترآهن، برند رسمی فولاد رامیار صنعت انواع استانداردهای تیرآهن را بررسی کرده‌ایم.
معرفی انواع استانداردهای تیرآهن
تیرآهن ها اصولا از 4 استاندارد پیروی می‌کنند که در ادامه آنها را خواهیم گفت:
- تیرآهن IPE (استاندارد اروپا و ایران)
- تیرآهن INP (استاندارد چین و روسیه)
- تیرآهن IPB بال‌پهن
- تیرآهن لانه‌زنبوری CPE
استاندارد تیرآهن IPE
یکی از محبوب‌ترین استانداردهای تیرآهن در ایران و کشورهای اروپایی، استاندارد ipe است. در این نوع استاندارد، ضخامت بال ها در ابتدا و انتها یکسان است و همین امر، محبوبیت این تیرآهن را بیشتر کرده است. از تیرآهن با استاندارد ipe، در ستون ها، خرپا، سقف ها و ساخت پل های زنبوری استفاده می شود. علاوه بر این، تیرآهن ipe، در کشورهای آلمان، کره، اسپانیا و لهستان وارد و به عنوان تیرآهن چینی و روسی در بازار شناخته شده است.
تیر هاش (IPB)
تیرآهن هاش دقیقا شبیه به حرف انگلیسی H است و طول بال ها نسبت به جان بزرگ‌تر است. همین امر سبب افزایش استحکام و دوام بیشتر این نوع تیرآهن شده است. روی این تیرآهن دو علامت L و V دیده می‌شود؛ علامت V به معنای تیرآهن سنگین و علامت L به معنای تیرآهن سبک است. وزن تیرآهن هاش یا بال پهن، بستگی به ضخامت آن دارد. از ویژگی های این نوع استاندارد تیرآهن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تحمل وزن بالا
- دارای بال‌های پهن
- دارای ارتفاع 100 تا 1000 میلی‌متر
استاندارد تیرآهن INP
تیرآهن INP از نظر شکل ظاهری تفاوت زیادی با استاندارد IPE دارد. در این نوع تیرآهن، باله ابتدایی نازک و رفته رفته ضخامت آن بیشتر می شود. اگر به تیرآهن INP نگاه کنید، یک شیب ملایمی را مشاهده خواهید کرد. از این نوع تیرآهن در ستون اسکلت فلزی استفاده می شود.
این محصول در سایزهای 60 تا 800 میلی‌متری تولید می‌شود و دارای لبه‌های گردی است.
استاندارد تیر لانه‌زنبوری (CPE)
تیرآهن لانه‌زنبوری از نظر شکل ظاهری کاملا با تیرآهن های دیگر متفاوت است. این نوع تیرآهن می تواند لنگر خمشی بزرگ‌تری را نسبت به تیر نورد دیده تحمل کند. برای تولید تیرآهن لانه‌زنبوری، ابتدا تیرآهن برش داده شده و سپس بهم جوش داده می شود. از مزایای این نوع تیر می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- وزن کم
- توان خمشی کمتر نسبت به سایر تیرآهن‌ها
- ممان اینرسی بالاتر
استانداردهای بین‌المللی برتر در تولید تیرآهن
استاندارد DIN 1025 آلمان
استاندارد ASTM A36 آمریکا
استاندارد Eurocode 3 اروپا
روش‌های تشخیص استانداردهای تیرآهن
تشخیص استاندارد تیرآهن هنگام خرید اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هر استاندارد از نظر ابعاد، وزن، شکل ظاهری و مشخصات فنی ویژگی‌های متفاوتی دارد. برای شناسایی استاندارد تیرآهن می‌توان از روش‌های زیر استفاده کرد:
- بررسی علائم حک‌شده روی جان تیرآهن
بسیاری از تیرآهن‌های تولید داخل و وارداتی دارای علائم و اختصاراتی روی جان خود هستند. این نشانه‌ها معمولاً اطلاعاتی مانند نام یا کد کارخانه، نوع استاندارد و سایز تیرآهن را مشخص می‌کنند و می‌توانند نخستین راه برای شناسایی محصول باشند.
- مقایسه ابعاد با جداول استاندارد
اندازه‌گیری ارتفاع تیرآهن، عرض بال، ضخامت جان و ضخامت بال و مقایسه آنها با جداول استاندارد، روش دیگری برای تشخیص نوع تیرآهن است. اختلاف در این ابعاد می‌تواند نشان‌دهنده تفاوت محصول با مشخصات استاندارد اعلام‌شده باشد.
- بررسی شکل ظاهری بال‌ها
هندسه بال‌ها نیز یکی از نشانه‌های قابل بررسی برای تشخیص استاندارد تیرآهن است. در تیرآهن IPE، بال‌ها موازی و دارای ضخامت یکنواخت هستند؛ درحالی‌که بال‌های تیرآهن IPN به سمت لبه‌ها نازک‌تر شده و حالت شیبدار دارند.
- مقایسه وزن با جدول اشتال
وزن هر متر و وزن شاخه تیرآهن را می‌توان با مقادیر درج‌شده در جدول اشتال مقایسه کرد. اختلاف قابل‌توجه میان وزن واقعی و وزن استاندارد، می‌تواند نشان‌دهنده تفاوت در مشخصات مقطع یا مغایرت محصول با استاندارد موردنظر باشد.
- بررسی شناسنامه و گواهینامه فنی
شناسنامه محصول یا گواهینامه کنترل کیفیت، اطلاعات مهمی مانند استاندارد تولید، نوع فولاد و نتایج آزمایش‌های مکانیکی و شیمیایی را در اختیار خریدار قرار می‌دهد. بررسی این مدارک در کنار مشخصات ظاهری و وزنی، اطمینان بیشتری از انطباق تیرآهن با استاندارد اعلام‌شده ایجاد می‌کند. پیشنهاد می کنیم، مطلب " نحوه تشخیص تیرآهن اصل از تقلبی" را مطالعه کنید. در جدول زیر می‌توانید انواع استانداردهای رایج تیرآهن و ویژگی‌های هرکدام را مشاهده کنید.
| ردیف | شماره استاندارد | محصول مورد نظر | سال تدوین |
| 1 | 13779 | تیرآهن‌های گرم نوردیده بال‌پهن موازی سنگین | 1390 |
| 2 | 13781 | تیرآهن‌های گرم نوردیده بال‌پهن موازی سبک | 1390 |
| 3 | 14484 | تیرآهن‌های گرم نوردیده بال‌پهن موازی با وزن متوسط | 1390 |
| 4 | 16348 | تیرآهن‌های گرم نوردیده نیمه سبک‌بال نیم پهن موازی | 1391 |
| 5 | 1791 | تیرآهن گرم نوردیده بال نیم پهن موازی | 1394 |
| 6 | 3277 | تیرآهن گرم نوردیده بال باریک شیبدار | 1394 |
استاندارد وزن تیرآهن
وزن تیرآهن‌های استاندارد با توجه به سایزشان مشخص می‌شود. از بین برندهای تولیدکننده تیرآهن، ذوب آهن اصفهان سنگین ترین تیرآهن ها را دارد که وزن آن به وزن درج شده در جدول اشتال نزدیک‌تر است. در ادامه مقادیر وزنی جدول اشتال را برای انواع تیرآهن آورده‌ایم. شما نیز می توانید در صفحه " جدول وزن تیرآهن " به صورت آنلاین وزن سایزهای مختلف این محصول را محاسبه کنید.
| مقادیر وزنی جدول اشتال به ازای هر متر از انواع مختلف تیرآهن | ||||
| سایز تیرآهن | وزن تیرآهن برای یک متر (Kg) | |||
| تیرآهن IPE | تیرآهن INP | تیرآهن IPB | ||
| تیرآهن سبک | تیرآهن سنگین | |||
| 8 | 6 | 5.94 | - | - |
| 10 | 8.1 | 8.34 | 16.7 | 20.4 |
| 12 | 10.4 | 11.1 | 19.9 | 26.7 |
| 14 | 12.9 | 14.3 | 24.7 | 33.7 |
| 16 | 15.8 | 17.9 | 30.4 | 42.6 |
| 18 | 18.8 | 21.9 | 35.5 | 51.2 |
| 20 | 22.4 | 26.2 | 42.3 | 61.3 |
| 22 | 26.2 | 31.1 | 50.5 | 71.5 |
| 24 | 30.7 | 36.2 | 58.5 | 83.2 |
| 26 | - | 41.9 | 63.6 | 93 |
| 27 | 36.1 | - | - | - |
| 28 | - | 47.9 | 72.9 | 103 |
| 30 | 42.2 | 54.2 | 83.2 | 117 |
| 32 | - | 61 | 97.6 | 127 |
| 33 | 49.1 | - | - | - |
| 34 | - | 68 | 105 | 134 |
| 36 | 57.1 | 76.1 | 112 | 142 |
| 38 | - | 84 | - | - |
| 40 | 66.3 | 92.4 | 125 | 155 |
| 42.5 | - | 104 | - | - |
| 45 | 77.6 | 115 | 140 | 171 |
| 47.5 | - | 128 | - | - |
| 50 | 90.7 | 141 | 155 | 187 |
| 55 | 106 | 166 | 166 | 199 |
| 60 | 122 | 199 | 178 | 212 |
| 65 | - | - | 190 | 225 |
| 70 | - | - | 204 | 241 |
| 80 | - | - | 224 | 262 |
| 90 | - | - | 252 | 291 |
| 100 | - | - | 272 | 314 |
تفاوت‌های کلیدی تیرآهن‌های IPE، INP و IPB در یک نگاه
برای انتخاب صحیح میان انواع تیرآهن، شناخت تفاوت‌های ساختاری و فنی آنها الزامی است. اصلی‌ترین موارد تفکیک این مقاطع عبارتند از:
- ساختار ظاهری و هندسی: تیرآهن IPE دارای بال‌هایی با ضخامت یکنواخت و موازی (به شکل I) است. در مقابل، تیرآهن INP اگرچه ظاهری شبیه I دارد، اما ضخامت بال‌های آن با فاصله گرفتن از مرکز کاهش می‌یابد (شیبدار). اما تیرآهن IPB (هاش) دارای بال‌های پهنی است که طول آنها با ارتفاع تیر برابر بوده و ظاهری شبیه به حرف H ایجاد می‌کند.
- استاندارد تولید: محصولات IPE عمدتاً بر اساس استاندارد DIN 1025 آلمان تولید می‌شوند، در حالی که تیرآهن‌های هاش (IPB) در گرید‌های فولادی مختلفی نظیر ST37 و ST52 عرضه می‌شوند که هر کدام مقاومت کششی متفاوتی دارند.
- کاربرد در سازه: به دلیل سطح مقطع بزرگ‌تر و مقاومت بالا در برابر تنش، تیرآهن IPB بهترین گزینه برای ستون‌های سنگین و سازه‌های با دهانه بیش از ۳۰ متر است. این در حالی است که از IPE و INP بیشتر در ساخت خرپاها، پل‌ها و تیرهای فرعی ساختمان استفاده می‌شود.
- وزن و قیمت: قیمت تیرآهن مستقیماً تحت تأثیر وزن آن است. در سایزهای مشابه، معمولاً تیرآهن IPB سنگین‌ترین و به تبع آن گران‌ترین نوع است و پس از آن تیرآهن‌های IPE و INP قرار می‌گیرند.
- مشخصات فنی: مشخصات فنی تیرآهن شامل پارامترهایی مانند وزن، سطح مقطع، ممان اینرسی و مقاومت‌های خمشی و کششی است که معمولاً از جدول اشتال استخراج می‌شوند. بررسی این مشخصات به مهندسان کمک می‌کند تا متناسب با نوع سازه و میزان بارگذاری، مقطع مناسب تیرآهن را انتخاب کنند.
ابعاد استاندارد تیرآهن
دسترسی به مشخصات فنی و استانداردهای مصوب، اولین قدم برای خرید مطمئن تیرآهن است. جدول زیر به عنوان یک مرجع تخصصی، تمامی استانداردهای تولیدی (داخلی و جهانی) را به همراه پارامترهای فیزیکی مهمی چون وزن و سایز انواع تیرآهن ساختمانی گردآوری کرده است تا مقایسه و تحلیل محصولات برندهای مختلف برای شما آسان‌تر شود.
| نوع تیرآهن | نام تیرآهن در استاندارد ملی ایران | استاندارد تولید | ارتفاع (سایز تیرآهن) (mm) | عرض بال (mm) | وزن تیرآهن (وزن واحد طول) (kg) |
| تیرآهن IPE معمولی | تیرآهن بال نیم پهن موازی (I-2) | ISIRI 1791 DIN 1025-5 EN 10034 | ۸۰ تا ۶۰۰ | ۴۶ تا ۲۲۰ | ۶ تا ۱۲۲ |
| تیرآهن IPE سبک (تیرآهن I7) | تیرآهن نیمه سبک بال نیم پهن موازی (I-7) | ISIRI 16348 EN 10034 | ۱۲۰ تا ۲۰۰ | ۶۳ تا ۹۹ | ۹.۱ تا ۲۰.۶ |
| تیرآهن INP | تیرآهن بال باریک شیبدار (I-1) | ISIRI 3277 DIN 1025-1 EN 10024 | ۸ تا ۵۵ | ۴۲ تا ۲۰۰ | ۵.۹۴ تا ۱۶۶ |
| هاش سبک (IPBL یا HEA) | تیرآهن بال پهن موازی سبک (I-4) | ISIRI 13781 DIN 1025-3 EN 10034 EN 10025-2 | ۹۶ تا ۹۹۰ | ۱۰۰ تا ۳۰۰ | ۱۶.۷ تا 27 |
| هاش سنگین (HEB یا IPB) | تیرآهن بال پهن موازی با وزن متوسط (I-5) | ISIRI 14484 DIN 1025-2 EN 10034 EN 10025-2 | ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ | ۱۰۰ تا ۳۰۰ | ۲۰.۴ تا ۳۱۴ |
| هاش فوق سنگین (IPBV یا HEM) | تیرآهن بال پهن موازی سنگین (I-6) | ISIRI 13779 DIN 1025-4 EN 10034 EN 10025-2 | ۱۲۰ تا ۱۰۰۸ | ۱۰۶ تا ۳۰۲ | ۴۱.۸ تا ۳۴۹ |
سخن پایانی
خرید محصولات فولادی از جمله تیرآهن، میلگرد و … نیاز به دقت و تجربه بالا دارد. چرا که کیفیت این محصولات تعیین کننده کیفیت و استحکام سازه است. برای تولید هر نوع از محصولات فولادی، استاندارد خاصی وجود دارد که تولیدکننده را موظف به رعایت آن می کند. در این مطلب به معرفی استانداردهای تیرآهن پرداختیم و 4 نوع استاندارد تیرآهن شامل تیرآهن IPE (استاندارد اروپا و ایران)، تیرآهن INP (استاندارد چین و روسیه)، تیرآهن IPB بال‌پهن و تیرآهن لانه‌زنبوری CPE را معرفی کردیم. دکترآهن، برند رسمی فولاد رامیار صنعت تأمین‌کننده انواع شمش، مقاطع فولادی، فروآلیاژ و مواد اولیه است. به کمک کارشناسان فروش ما می‌توانید بهترین و باکیفیت‌ترین محصولات فولادی را تهیه کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره 03155057 تماس بگیرید.
سوالات متداول انواع استانداردهای تیرآهن
بهترین نوع تیرآهن برای ساخت و ساز کدام است؟
تیرآهن IPE یا تیرآهن استاندارد اروپایی بهترین گزینه برای ساخت و ساز است که وزن سبک، استحکام بالا و قیمت مناسبی نیز دارد.
چطور تیرآهن ها را از روی علامت اختصاری تشخیص دهیم؟
روی تیرآهن ها علامت اختصاری با توجه به استاندارد تولیدی آنها حک شده است که در ادامه ذکر خواهیم کرد:
- تیرآهن بال موازی :IPE
- تیرآهن بال شیب دار : INP
- تیرآهن هاش: IPB
- تیرآهن لانه‌زنبوری: CNP
مقاوم ترین نوع تیرآهن در بازار کدام است؟
تیرآهن هاش به سبب شکل ظاهری خاص خود، وزن و استحکام بالایی دارد. به همین دلیل است که برای ساخت و سازهای معمولی رایج نیست و وزن سازه را افزایش می دهد.
